Η θέση της Υεμένης στη στρατηγική περιοχή της Ερυθράς και της Αραβικής Θάλασσας Διευρύνεται το μέτωπο των συγκρούσεων που μαίνονται εδώ και μήνες στη βόρεια Υεμένη, μετά την είσοδο σιιτών ενόπλων Χούθι στο σαουδαραβικό έδαφος, κατά την οποία καταλήφθηκε ένας μεθοριακός ορεινός όγκος, σκοτώθηκε ένας Σαουδάραβας αξιωματικός και τραυματίστηκαν 11 στρατιώτες. Αμεση ήταν η αντίδραση του σαουδαραβικού στρατού. Σαουδαραβικά μαχητικά βομβάρδισαν θέσεις των ενόπλων (κατά το Ριάντ εντός σαουδαραβικού εδάφους, κατά τους Χούθι εντός υεμενίτικου εδάφους) και μεγάλος αριθμός στρατιωτών, αλλά και ειδικών δυνάμεων σπεύδει, πλέον, να αναπτυχθεί κατά μήκος των συνόρων.Εκτός από το ανυπολόγιστο ανθρωπιστικό της κόστος (εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι άμαχοι εντός και εκτός Υεμένης, χωριά και πόλεις αποκλεισμένα από κάθε ανθρωπιστική βοήθεια επί πολλές βδομάδες, χιλιάδες άμαχοι νεκροί ή πεινασμένοι), η αντιπαράθεση μεταξύ των σιιτών ενόπλων της φυλής Χούθι και των υεμενίτικων κυβερνητικών στρατευμάτων είχε εξαρχής όλες εκείνες τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε μια σοβαρή περιφερειακή σύρραξη. Ηταν ξεκάθαρο, για όσους γνωρίζουν την περιοχή και το ταραγμένο παρελθόν της, ότι επρόκειτο για μια σύγκρουση που εκτείνεται, επί της ουσίας, πολύ πέραν των συνόρων της Υεμένης και στην οποία οι εμπλεκόμενοι είναι περισσότεροι από τις δύο πλευρές που πολεμούν στο πεδίο των μαχών.
Μικρό ιστορικό
Η αντιπαράθεση με τη φυλή Χούθι έχει τις ρίζες της στο 2004. Οι Χούθι ανήκουν στο σιιτικό μετριοπαθές κλάδο των Ζάιντι, που ήταν επικεφαλής του χαλιφάτου που έλεγχε την Υεμένη επί αιώνες, μέχρι το 1962. Τότε, δημιουργήθηκαν δύο κράτη: της βόρειας Υεμένης με έντονες ισλαμιστικές επιρροές και κυριαρχία του συστήματος των φυλών και της νότιας Λαϊκής Δημοκρατίας της Υεμένης, η οποία προχώρησε σε κρατικοποιήσεις, ενώ διαδραμάτισε ρόλο στη στήριξη λαϊκών κινημάτων και εξεγέρσεων στην αραβική περιοχή.
Στο πλευρό της βόρειας Υεμένης, εξαρχής, βρέθηκαν οι ΗΠΑ, αλλά και η Σαουδική Αραβία, η οποία διά μέσου στρατιωτικών αναμετρήσεων το 1969 και το 1973, αποδυνάμωσαν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Υεμένης. Ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη οι ανατροπές στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες (βασικό της στήριγμα), οι δύο χώρες επανενώθηκαν το 1990. Η κυριαρχία, ουσιαστικά, του αντιδραστικού βόρειου κατεστημένου στους μηχανισμούς της «κοινής» διακυβέρνησης, που χαρακτηρίστηκε από διώξεις κατά των σοσιαλιστικών δυνάμεων του νότου, οδήγησε σε εμφύλια σύρραξη το 1994, που επίσης έληξε νικηφόρα για τις δυνάμεις του τότε, όπως και σήμερα, Προέδρου Σάλεχ, που βρίσκεται στην εξουσία αδιαλείπτως από το 1978, οπότε και την κατέλαβε με πραξικόπημα στο βόρειο, τότε, τμήμα της Υεμένης. Σε αυτόν τον ανηλεή κατατρεγμό και την περιθωριοποίηση όλου του ανθρωπίνου δυναμικού, σε όλους τους τομείς, της πρώην Λαϊκής Δημοκρατίας, εδρεύει και η έντονη δυσφορία του πληθυσμού στο νότο, ο οποίος από το 2006, μέχρι σήμερα, διαδηλώνει ολοένα και μαζικότερα, ζητώντας, αρχικώς, ίσα δικαιώματα, και προσφάτως ανεξαρτησία.
Οι Χούθι συμμετείχαν, εξαρχής, τόσο στον πολιτικό κατατρεγμό κάθε προοδευτικής δύναμης στο νότο, όσο και στην πολιτική ζωή της Υεμένης, υπό τον Σάλεχ, με κόμμα και οργανώσεις. Από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90, όμως, κατήγγειλαν εντεινόμενες διακρίσεις και οικονομική παραμέληση της μειονότητάς τους, που αποτελεί κατά πλειοψηφία τον πληθυσμό του βορρά. Η δυσαρέσκεια αυτή ξέσπασε με αφορμή τη δολοφονία του επικεφαλής τους Χουσεΐν αλ Χούθι το 2004 και έδωσε το έναυσμα για το ξέσπασμα της ένοπλης αντιπαράθεσης με τα κυβερνητικά στρατεύματα, που, με μικροδιαλείμματα, συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Τώρα, πλέον, οι Χούθι, που έχουν υιοθετήσει πολύ πιο «σκληρές» θρησκευτικές θέσεις, δηλώνουν ότι πολεμούν για την επιστροφή του χαλιφάτου των Ζάιντι στην εξουσία και την εφαρμογή ισλαμικού νόμου.
Το σημερινό σκηνικό
Η κυβέρνηση του Προέδρου Σάλεχ κατηγόρησε ανοιχτά την Τεχεράνη ότι υποστηρίζει τους Χούθι, επιδιώκοντας αποσταθεροποίηση της Υεμένης, μιας χώρας που, αν και παλαιότερα λόγω του πλούτου της χαρακτηριζόταν «ευδαίμων Αραβία», σήμερα είναι η πιο φτωχή χώρα του αραβικού κόσμου, με την ανεργία πάνω από 40% και την πλειοψηφία του πληθυσμού της να επιβιώνει με λιγότερο από 2 δολάρια τη μέρα. Η Τεχεράνη δεν κρύβει τη συμπάθειά της για τους ενόπλους Χούθι, παρά τα πολύ διαφορετικά θρησκευτικά σιιτικά δόγματα. Εντούτοις, δεν υπάρχει καμία απόδειξη έμπρακτης βοήθειας.
Αντίθετα, φαίνεται να επιβεβαιώνεται η στοίχιση των γειτονικών ηγεσιών στο πλευρό της υεμενίτικης κυβέρνησης. Στις αρχές Οκτώβρη ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, συνοδευόμενος από τον επικεφαλής των αιγυπτιακών μυστικών υπηρεσιών, μετέβη στο Ριάντ και συζήτησε με τη σαουδαραβική ηγεσία «τρόπους ενίσχυσης του Προέδρου Σάλεχ». Σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Ερευνών «Στράτφορ», ο Αχμαντ Αμπούλ Γκάιτ έθεσε δύο άξονες υποστήριξης: Την πραγματοποίηση αεροπορικών επιδρομών στις θέσεις των Χούθι (ακόμη και από ξένες δυνάμεις, π.χ. τις σαουδαραβικές όπως έγινε στα μέσα της βδομάδας), τη χορήγηση μεγαλύτερης οικονομικής βοήθειας προς την κυβέρνηση της Υεμένης από τις ΗΠΑ (κάτι που επίσης έγινε πριν από 24ωρα όταν η Αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών ανακοίνωνε βοήθεια 76 εκατομμυρίων δολαρίων προς τη Σάνα’α).
Πάντα, σύμφωνα με το «Στράτφορ», το Ριάντ έχει πράξει πολλά ακόμη. Εκτός από διαρκή οικονομική στήριξη προς την κυβέρνηση Σάλεχ, έχει παράσχει και στρατιωτική στήριξη, αλλά και οικονομικά κίνητρα στις σιιτικές φυλές Μουράντ, Χασίντ, Ναχμ, στη βόρεια Υεμένη, προκειμένου να συμπράξουν με τα κυβερνητικά στρατεύματα.
Γιατί τόσο ενδιαφέρον;
Μια ματιά στο χάρτη βοηθά πολύ να αντιληφθεί κανείς γιατί, τελικά, οι εξελίξεις στην Υεμένη είναι τόσο σημαντικές τόσο για τις περιφερειακές, όσο και για τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Καταρχάς, όσον αφορά στη γείτονα Σ. Αραβία, τα πράγματα είναι οφθαλμοφανή. Στο βασίλειο υπάρχει σιιτική μειονότητα, που είναι συγκεντρωμένη στις νοτιοδυτικές επαρχίες Ναζράν και Τζιζάν, και καταγγέλλει διαρκείς παραβιάσεις των δικαιωμάτων της. Οι προαναφερόμενες επαρχίες βρίσκονται αρκετά κοντά στα σύνορα με την Υεμένη και σε αυτές εντοπίζονται μερικά από τα πλουσιότερα πετρελαϊκά κοιτάσματα της χώρας! Είναι, επίσης, γνωστή η «κόντρα» Ριάντ και Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν για επιρροή στο μουσουλμανικό κόσμο.
Οσον αφορά στην Αίγυπτο, επίσης, είναι προφανής η κατάσταση. Ενας από τους λόγους που το Κάιρο διατηρεί ηγετική θέση στον αραβικό κόσμο και διεκδικούν τη συμμαχία του οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις είναι ότι ελέγχει τη διώρυγα του Σουέζ και μεγάλο κομμάτι της Ερυθράς Θάλασσας, δηλαδή τη σημαντικότερη εμπορική και ενεργειακή δίοδο ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή, ανάμεσα σε Ευρώπη, Αφρική και χώρες του Κόλπου και νοτιοανατολική Ασία.
Σε αυτές τις δύο εξαιρετικής σημασίας γεωστρατηγικές παραμέτρους θα πρέπει να συνυπολογίσει κανείς το λιμάνι του Αντεν, στη νότια Υεμένη. Η πρώην πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας υπήρξε ιστορικά εξαιρετικά σημαντικό μετακομιστικό κέντρο, ήδη, από την περίοδο της βρετανικής αποικιοκρατίας με «ακτίνα» όλες τις χώρες του Κόλπου και τη νοτιοανατολική Ασία.
Από τα παραπάνω στοιχεία, εξηγείται και το μεγάλο ενδιαφέρον του αμερικανικού ιμπεριαλισμού για την Υεμένη. Αμερικανοί αναλυτές έθεταν τη χώρα της αραβικής χερσονήσου ως «τρίτη στη σειρά στον κατάλογο των προτεραιοτήτων της προεδρίας Ομπάμα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας», καθώς η «αλ Κάιντα» δρα στη χώρα αξιοποιώντας το πρόσφορο έδαφος του ακραίου ισλαμισμού που ο Πρόεδρος Σάλεχ και οι σύμμαχοί του σε Ριάντ και Ουάσιγκτον καλλιέργησαν για να ισοπεδώσουν τη Λαϊκή Δημοκρατία του νότου. Αν δεν υπάρξει ηρεμία στην Υεμένη, επισημαίνουν οι ίδιοι αναλυτές, ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης της γειτονικής Σ. Αραβίας, αλλά και άλλων χωρών του Κόλπου είναι μεγάλος, με συνέπειες απρόβλεπτες για ολόκληρη την, γεωστρατηγικά και ενεργειακά, πολύτιμη περιοχή της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου.
Ασχέτως της νέας τακτικής Ομπάμα με στόχο ένα «καλύτερο πρόσωπο» προς τον αραβικό κόσμο συνολικά, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν έχει, και ούτε πρόκειται να εγκαταλείψει τα σχέδιά του για διασφάλιση ακόμη μεγαλύτερου ελέγχου στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό θα επιτευχθεί μόνο αν οι αναδυόμενες περιφερειακές δυνάμεις, όπως το Ιράν, και όσες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δείχνουν, αν όχι να το στηρίζουν τουλάχιστον να το αξιοποιούν, όπως η Ρωσία, δεν επεκτείνουν την επιρροή τους και δεν απειλήσουν την εκεί, μέχρι στιγμής, αμερικανική ιμπεριαλιστική πρωτοκαθεδρία.
Με τα πετρελαϊκά αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας να βρίσκονται ακριβώς δίπλα στην Υεμένη και τα περισσότερα πετρελαϊκά φορτία να περνούν από τη θάλασσά της, η Ουάσιγκτον θα επιδιώξει να αποτρέψει την επανάληψη του γνωστού «έργου» (πρώην σύμμαχοι κατά του «κομμουνιστικού εχθρού», νυν εχθροί) να εξελιχθεί αλά Αφγανιστάν. Αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή, τουλάχιστον προς το παρόν. Ενα τέτοιο ενδεχόμενο, όμως, δεν μπορεί να αποκλειστεί, όπως δεν αποκλείεται η σταδιακή ανάμειξη και άλλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, όπως Βρετανία, Γαλλία ή Γερμανία, λόγω της γεωστρατηγικής αξίας της Υεμένης. Το βέβαιο είναι ότι το διακύβευμα των αιματηρών μαχών στο βορρά της Υεμένης είναι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή εσωτερική αντιπαράθεση.
- Ελένη ΜΑΥΡΟΥΛΗ, Κυριακή 8 Νοέμβρη 2009
Νοεμβρίου 8, 2009
YΕΜΕΝΗ: «Μήλον της Εριδος» για περιφερειακές και ιμπεριαλιστικές δυνάμεις
ΣΟΥΔΑΝ: Τάσεις διχοτόμησης
Δραματική παραμένει η ζωή για δεκάδες χιλιάδες Σουδανούς άμαχους που εκτοπίζονται απ’ τις εστίες τους λόγω των κατά καιρούς συγκρούσεων Associated Press
Σε γρίφο για δύσκολους λύτες αναδεικνύεται η υπόθεση της ενότητας στο Σουδάν, καθώς τέσσερα χρόνια μετά την ειρηνευτική συμφωνία του 2005 μεταξύ του ισλαμικού βορρά και του Σουδανικού Απελευθερωτικού Λαϊκού Κινήματος (SPLM) στο νότο σημαντικά μέρη της συμφωνίας παραμένουν ανεφάρμοστα.Πρώτα απ’ όλα, το Κόμμα του Εθνικού Κογκρέσου (NCP) του ισλαμιστή Προέδρου Ομάρ αλ Μπασίρ, παρεμποδίζει σχεδόν κάθε ενέργεια για την οριοθέτηση των διοικητικών ορίων μεταξύ βορρά – νότου, εντός και εκτός της πλούσιας σε πετρέλαιο περιοχής Αμπγέι, προκειμένου να μειώσει το ποσοστό των πετρελαϊκών κερδών που προορίζονται για την κυβέρνηση του ημιαυτόνομου νότου. Παράλληλα (σύμφωνα με καταγγελίες του νότου) προχωρεί στον παράνομο εξοπλισμό ένοπλων ομάδων φυλετικών κοινοτήτων του νότου και πυροδοτεί τοπικές αντιπαλότητες με αποτέλεσμα αιματηρές συγκρούσεις και κατάσταση αποσταθεροποίησης που απ’ την αρχή του τρέχοντος έτους έχουν προκαλέσει το θάνατο πάνω από 1.200 ανθρώπων και χιλιάδες πρόσφυγες.
Επειτα, το κόμμα του Προέδρου Μπασίρ παρεμποδίζει στο Κοινοβούλιο την προώθηση νομοσχεδίων που έχουν σκοπό τον εκδημοκρατισμό του πολιτικού βίου και την ελεύθερη έκφραση και πρόσβαση στα κρατικά ΜΜΕ όλων των άλλων κομμάτων, αλλά και την απρόσκοπτη κίνηση των εκλογικών παρατηρητών του ΟΗΕ και του «Κέντρου Κάρτερ» (του πρώην Προέδρου των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ) που έχουν αναλάβει την εποπτεία της διεξαγωγής των κρίσιμων προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών τον Απρίλη του 2010.
Επιπροσθέτως, οι δυνάμεις του Σουδανού Προέδρου προσπαθούν υστερόβουλα να υποσκάψουν τη διεξαγωγή αδιάβλητων εκλογών, προχωρώντας πέρσι σε μία εθνική απογραφή πληθυσμού – παρωδία, τα αποτελέσματα της οποίας απορρίφθηκαν ως παραποιημένα από όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης και τις πολιτικές δυνάμεις του νότου. Αυτό γιατί παρουσιάζουν μεγαλύτερο (απ’ την πραγματικότητα) τον πληθυσμό του μουσουλμανικού πληθυσμού στο βορρά και μικρότερο το χριστιανικό και ανιμιστικό πληθυσμό του νότου με στόχο περισσότερα μετεκλογικά οφέλη (π.χ. περισσότερες κοινοβουλευτικές έδρες) για την πλευρά των ισλαμιστών του Μπασίρ.
Πλάι σ’ όλα αυτά, ο αναβρασμός στην τεράστια δυτική σουδανική επαρχία Νταρφούρ συνεχίζεται καθώς δεν έχει καταληχθεί αποτελεσματική ειρηνευτική συμφωνία για σταμάτημα των συγκρούσεων ανάμεσα σε ένοπλες οργανώσεις και στρατό.
Φωνές υπέρ της ανεξαρτησίας του νότου…
Ολα αυτά ενώ απομένουν μόλις πέντε μήνες μέχρι τις πρώτες (εδώ και δεκαετίες) προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στη χώρα με τη συμμετοχή πολλών κομμάτων…
Την 1η Νοέμβρη ξεκίνησε στο νότο η εγγραφή των ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους προκειμένου να μπορούν να συμμετάσχουν στις εκλογές. Ενδεικτικό της κρισιμότητας και της σοβαρότητας όλων αυτών των προβλημάτων είναι ότι για πρώτη φορά, πριν ακριβώς μία βδομάδα, ο πρώτος αντιπρόεδρος της χώρας και πρόεδρος του αυτόνομου Νότιου Σουδάν, Σάλβα Κιίρ Μαγιαρντίτ τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της ανεξαρτητοποίησης του νότιου τμήματος στο δημοψήφισμα το Γενάρη του 2011.
«Εάν ψηφίσετε υπέρ της ενότητας θα γίνετε πολίτες δεύτερης κατηγορίας στην ίδια σας τη χώρα» είπε ο Νοτιοσουδανός ηγέτης αποκαλύπτοντας για πρώτη φορά ξεκάθαρα τη θέση του για το κρίσιμο δημοψήφισμα.
Οι σκοπιμότητες των ιμπεριαλιστών
Βέβαια, τα προβλήματα συνεργασίας και εφαρμογής της ειρηνευτικής συμφωνίας του 2005 κάνουν τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, η ΕΕ (και δη η Γερμανία) να τρίβουν τα χέρια τους καθώς, ως γνωστόν, η πολιτική του «διαίρει και βασίλευε» τους αποφέρει κέρδη. Αυτό επειδή θεωρούν πως η παράταση και γενίκευση της κρίσης στο Σουδάν θα τους εξασφαλίσει την παραμονή τους στην περιοχή στο ρόλο του δήθεν ειρηνευτικού διαμεσολαβητή, ή εγγυητή της ειρήνης και της ασφάλειας.
Οι ΗΠΑ υποτίθεται πως ενδιαφέρονται τάχα για ένα ενιαίο Σουδάν. Η κυβέρνηση Ομπάμα μάλιστα ανακοίνωσε στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη τη συνέχιση των κυρώσεων και μία διφορούμενη πολιτική έναντι του Χαρτούμ που θα συνιστά «μαστίγιο και καρότο» ανάλογα με τις αντιδράσεις και κινήσεις των Σουδανών σε βορρά και νότο. Μάλιστα, ο απεσταλμένος του Προέδρου Ομπάμα, Σκοτ Γκράσιον, βρίσκεται εδώ και βδομάδες στο Σουδάν επιχειρώντας τάχα τη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ βορρά – νότου με υποτιθέμενο στόχο την πραγματοποίηση ελεύθερων εκλογών…
Ωστόσο, στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ (και δη οι πετρελαϊκές τους εταιρείες) δεν κρύβουν ότι προετοιμάζονται και για το ενδεχόμενο ενός ελεύθερου και ανεξάρτητου Νότιου Σουδάν, αφού μία τέτοια εξέλιξη θα ξαναμοιράσει την τράπουλα όσον αφορά στην εκμετάλλευση του τεράστιου ορυκτού πλούτου σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο, διαμάντια, χρυσό, χαλκό κλπ. που βρίσκονται στις τεράστιες εκτάσεις του σουδανικού νότου. Ας μην ξεχνάμε δε, ότι η συνεργασία της κυβέρνησης του Ομάρ αλ Μπασίρ με τις κινέζικες πετρελαϊκές εταιρείες (απ’ τα τέλη της δεκαετίας του ‘90) προκάλεσε την έντονη αντίδραση των ΗΠΑ. Επειδή μάλιστα η Ουάσιγκτον έμεινε εκτός πετρελαϊκού νυμφώνα, ανακάλυψε το 2003 τη «γενοκτονία» στο Νταρφούρ χρησιμοποιώντας τις εκεί συγκρούσεις, όχι βεβαίως γιατί ενδιαφερόταν για τα βάσανα του πολύπαθου ντόπιου πληθυσμού αλλά γιατί αυτό θα της έδινε το πρόσχημα για να ανατρέψει τα δεδομένα και να επιστρέψει (μαζί με τις πετρελαϊκές εταιρείες) δριμύτερη στο Σουδάν.
Αλλη μία ιμπεριαλιστική δύναμη που βρίσκεται εδώ και καιρό στην περιοχή είναι η Γερμανία. Σύμφωνα με τον ηλεκτρονικό κόμβο «German Foreign Policy», το Βερολίνο είναι τα τελευταία χρόνια παρόν στο σουδανικό νότο συμμετέχοντας σε διαδικασίες σύνταξης του Συντάγματος της περιοχής, της εγκαθίδρυσης κεντρικών κρατικών δομών, δημιουργίας οδικού, αποχετευτικού δικτύου. Koρυφαίο έργο θεωρείται και η ανάληψη της εργολαβίας για την κατασκευή μίας μεγάλης σιδηροδρομικής γραμμής που θα συνδέει νευραλγικές περιοχές της ανατολικής Αφρικής και θα εκτείνεται απ’ την πρωτεύουσα του σουδανικού νότου Τζούμπα μέχρι το λιμάνι Μομπάσα στην Κένυα ως την πρωτεύουσα της Ουγκάντας Καμπάλα (με κατασκευάστρια εταιρεία την «Klaus Thormaehlen»). Αυτό το σχέδιο αποβλέπει στη δημιουργία μίας καπιταλιστικής αγοράς στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Αφρικής (μεταξύ ενός ανεξάρτητου Νότιου Σουδάν, Κένυας και Ουγκάντας) πεδίο δόξης λαμπρό για τα πολυεθνικά μονοπώλια.
- Δέσποινα ΟΡΦΑΝΑΚΗ, Κυριακή 8 Νοέμβρη 2009
ΠΟΥΕΡΤΟ ΡΙΚΟ: Ο λαός στην πάλη για κοινωνικά δικαιώματα και ανεξαρτησία
Από πρόσφατη μαζική διαδήλωση στην πρωτεύουσα Σαν Χουάν Το Πουέρτο Ρίκο ζει εδώ και 111 χρόνια σε αποικιακό καθεστώς, αφού αποτελεί μία Αυτοδιοικούμενη Κοινοπολιτεία Συνδεδεμένη με τις ΗΠΑ. Αυτό το καθεστώς επιβλήθηκε στο λαό του Πουέρτο Ρίκο, όταν στρατεύματα των ΗΠΑ εισέβαλαν στο νησί το 1898. Το αποικιακό καθεστώς του Πουέρτο Ρίκο με πληθυσμό 4 εκατομμυρίων ανθρώπων, έχει καταγγελθεί επανειλημμένα στον ΟΗΕ. Τελευταία, μέσα στο περασμένο καλοκαίρι, η Επιτροπή Αποαποικιοποίησης του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα, που προτάθηκε από τη Κούβα, το Εκουαδόρ και τη Βενεζουέλα, με το οποίο επιβεβαιώνεται το αναφαίρετο δικαίωμα του Πουέρτο Ρίκο στην αυτοδιάθεση και την ανεξαρτησία του. Η Ειδική Επιτροπή, στο ψήφισμα αναφέρει τη συναίνεση του πορτορικάνικου λαού υπέρ της απελευθέρωσης των Πορτορικανών πολιτικών κρατουμένων, μερικοί εκ των οποίων συμπληρώνουν καταδίκες σε φυλάκιση στις ΗΠΑ για πάνω από 28 χρόνια(!) για τον αγώνα τους υπέρ της ανεξαρτησίας της πατρίδας τους, ενώ συνεχίζεται η καταστολή των αγωνιστών μέσα και έξω από τη χώρα.
Μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στην αντιλαϊκή πολιτική της κυβέρνησης
Εδώ και βδομάδες, ο πορτορικάνικος λαός έχει βγει στους δρόμους, σε μαζικές κινητοποιήσεις, εκφράζοντας την αντίθεσή του να πληρώσει την οικονομική κρίση που προκάλεσε η άρχουσα τάξη. Ωστόσο, για τα παραπάνω, ελάχιστα πληροφορούν τα πρακτορεία και τα μεγάλα επικοινωνιακά δίκτυα. Στις 15 του περασμένου Οκτώβρη πραγματοποιήθηκε 24ωρη γενική απεργία που κήρυξαν τα συνδικάτα, κοινωνικά κινήματα και αριστερές οργανώσεις μέσα από το «Συντονιστικό Ολο το Πουέρτο Ρίκο για το Πουέρτο Ρίκο» και το «Ευρύ Μέτωπο Αλληλεγγύης και Αγώνα». Την ημέρα της απεργίας πραγματοποιήθηκαν κινητοποιήσεις σε διάφορα σημεία της χώρας, έγιναν πικετοφορίες σε πολλά σχολεία, σε εμπορικά κέντρα και μπροστά σε κυβερνητικά γραφεία. 140.000 άτομα συμμετείχαν σε δύο συγκεντρώσεις. Οι πορείες και οι υπόλοιπες κινητοποιήσεις έκλεισαν το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο της χώρας. Μία από τις αφορμές της λαϊκής δυσαρέσκειας ήταν και η εξαγγελία του κυβερνήτη του νησιού Λουίς Φορτούνιο για την απόλυση 21.000 υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης.
Πριν ακόμα αναλάβει τα καθήκοντά της η κυβέρνηση του Λουίς Φορτούνιο, που εκλέχτηκε το Νοέμβρη του 2008, ανακοίνωνε ένα έλλειμμα ύψους 3,2 δισ. δολαρίων, δημιουργώντας ένα κλίμα αβεβαιότητας στη χώρα, ώστε να δικαιολογηθούν τα μέτρα που δρομολογούσε ενάντια στην εργατική τάξη και το λαό.
Από το 2000 έχουν χαθεί στο Πουέρτο Ρίκο 40.000 θέσεις εργασίας, μόνο στον κλάδο της μεταποίησης. Με τα μέτρα έκτακτης ανάγκης της σημερινής κυβέρνησης η κατάσταση θα επιδεινωθεί σημαντικά. Τον Οκτώβρη απολύθηκαν 17.000 δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ άλλοι χίλιοι είχαν χάσει τη δουλειά τους λίγο πριν και αναμένεται ότι για να εξοικονομηθούν πόροι, το νούμερο θα εκτιναχθεί σε 60.000 απολύσεις στο δημόσιο τομέα. Με τους νέους νόμους που εγκρίθηκαν τον τελευταίο χρόνο, καταργούνται ή παγώνουν δικαιώματα όπως η συλλογική διαπραγμάτευση για τη μεγάλη πλειοψηφία των δημόσιων υπαλλήλων και παγώνουν οι αυξήσεις μισθών για τα επόμενα 2 χρόνια. Οι παραπάνω νόμοι λύνουν τα χέρια της κυβέρνησης ώστε να προχωρήσει σε δεκάδες χιλιάδες απολύσεις, ιδιωτικοποιήσεις σε όλους τους κλάδους του δημοσίου, στην κατάργηση δικαιωμάτων των εργαζομένων καθώς και στην κατάργηση των δημοσίων υπηρεσιών. Συνεπώς, τα ήδη υπάρχοντα προβλήματα οξύνονται περαιτέρω, όπως η ανεργία, τα προβλήματα υγείας, κατοικίας, σίτισης , πρόσβασης σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης, το κόστος ζωής κλπ. ενώ προμηνύεται ενίσχυση της παραοικονομίας και της εγκληματικότητας.
Προετοιμασία για Γενική Απεργία
Η μεγάλη πλειοψηφία του λαού απορρίπτει τις αποφάσεις και τα μέτρα της κυβέρνησης και ενώ ο φόβος και η ανασφάλεια αυξάνονται, ταυτόχρονα ένα τεράστιο κύμα διαμαρτυρίας έχει αγκαλιάσει ολόκληρο το νησί. Την περασμένη βδομάδα έγιναν καταλήψεις δημόσιων γραφείων και μαζικές κινητοποιήσεις στους δρόμους του Πουέρτο Ρίκο, ενώ όλο και περισσότερες οργανώσεις του μαζικού, λαϊκού κινήματος κάνουν έκκληση για μια Γενική Απεργία επ’ αόριστον.
Αναφορικά με την ανάγκη της πραγματοποίησης της Γενικής Απεργίας αόριστης διάρκειας διαβάσαμε στην ιστοσελίδα της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης του Πουέρτο Ρίκο το «Μανιφέστο για την Γενική Απεργία» όπου μεταξύ άλλων αναφέρεται: «Η Γενική Απεργία απαιτεί οργάνωση όλων των τομέων της πορτορικάνικης κοινωνίας. Η Γενική Απεργία μπορεί να διαρκέσει μέρες, βδομάδες ή μήνες. Ο κάθε εργαζόμενος πρέπει να γνωρίζει και να εξηγήσει στην οικογένειά του το σκοπό της Γενικής Απεργίας και ότι αυτό απαιτεί μεγάλες προσπάθειες και θυσίες. Η ήδη πολύ κακή οικογενειακή οικονομία θα επιδεινωθεί στη διάρκεια της Γενικής Απεργίας, ωστόσο μόνο έτσι, σε αυτόν το μαζικό κοινωνικό αγώνα θα εξασφαλίσουμε τις θέσεις εργασίας αντικρούοντας την πιο επικίνδυνη αντεπίθεση του κεφαλαίου στην πιο πρόσφατη ιστορία μας. Μια άλλη πιθανή δραστηριότητα είναι το οικονομικό μποϊκοτάζ. Αυτό σημαίνει να μην καταναλώνουμε πέρα από τα απολύτως απαραίτητα». Και το Μανιφέστο καταλήγει: «Για να καταστεί δυνατή η δρομολόγηση των κινητοποιήσεων των εργαζομένων με αποτελεσματικό τρόπο, έχει ζωτική σημασία να ανεβάσουμε το οργανωτικό επίπεδο. Οσο καλύτερα οργανωμένο είναι το λαϊκό κίνημα, τόσο πιο αποτελεσματικές θα είναι οι κινητοποιήσεις του, για να πλήξουν την αστική τάξη και να αντισταθούν στην κρατική καταστολή. Γι’ αυτό είναι ανάγκη όλοι να ενταχθούμε στα περιφερειακά συμβούλια του FASyL (Ευρύ Μέτωπο Αλληλεγγύης και Αγώνα) και από αυτές τις προλεταριακές οργανικές βάσεις να προχωρήσουμε στην οικοδόμηση της εξουσίας του εργαζόμενου λαού».
- Γιάννα ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗ, Κυριακή 8 Νοέμβρη 2009
ΒΕΡΟΛΙΝΟ: Γιορτάζουν την πτώση του Τείχους
-
Πληθώρα εκδηλώσεων με υψηλούς επίσημους προσκεκλημένους
Ακριβώς 20 χρόνια συμπληρώνονται αύριο (Δευτέρα) από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο ήδη έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται στη γερμανική πρωτεύουσα για να πάρουν μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις που οργανώνει η κυβέρνηση της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ. Οι ηγέτες της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας και η αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον θα εκπροσωπήσουν τις τέσσερις νικήτριες δυνάμεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μαζί με όλους τους υπόλοιπους ηγέτες της ΕΕ. Τη χώρα μας θα εκπροσωπήσει ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου .
Στους επίσημους καλεσμένους περιλαμβάνονται πρωταγωνιστές των γεγονότων εκείνης της περιόδου, όπως ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης Μιχαήλ Γκορμπατσόφ , ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας Λεχ Βαλέσα, ο καγκελάριος της ενoποίησης Χέλμουτ Κολ, ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών την εποχή εκείνη Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ και πολλοί άλλοι, που μαζί με ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα συναντηθούν στην Μπορνχόλμερ Στράσε, ένα από τα σημεία όπου σημειώθηκαν τα πρώτα ρήγματα στο Τείχος. Στη συνέχεια ο διάσημος μαέστρος Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ θα διευθύνει την ορχήστρα και τη χορωδία της Κρατικής Οπερας σε ένα κοντσέρτο μπροστά από την Πύλη του Βρανδεμβούργου και κατόπιν ο Γκορμπατσόφ θα ρίξει το πρώτο από τα χιλιάδες πλαστικά ντόμινο που θα διατρέξουν δύο χιλιόμετρα από την αλλοτινή πορεία του Τείχους.
Ο διάσημος αμερικανός τραγουδιστής Τζον Μπον Τζόβι και ο γερμανός ντιτζέι Πολ βαν Ντάικ θα διασκεδάσουν τα συγκεντρωμένα πλήθη ως αργά το βράδυ, την ώρα που οι ηγέτες θα παρακάθονται στο επίσημο δείπνο που παραθέτει προς τιμήν τους η κυρία Μέρκελ, η οποία ήταν τότε 35 ετών και εργαζόταν ως φυσικός στην Ακαδημία Επιστημών του (Ανατολικού) Βερολίνου. Μιλώντας στη γερμανική τηλεόραση ανέφερε ότι τη νύχτα της πτώσης του Τείχους είχε πάει όπως κάθε Πέμπτη βράδυ με μια φίλη της για σάουνα και όταν βγήκαν ανακάλυψε ότι το απέναντι φυλάκιο ήταν ανοιχτό. Ετσι απλά πέρασε στην άλλη πλευρά. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009]
ΜΠΑΡΑΚ & ΜΙΣΕΛ OΜΠΑΜΑ: Η πολιτική και ο έρωτας παλεύουν στον Λευκό Οίκο
Από το 1995 που ο πρόεδρος των ΗΠΑ έβαλε υποψηφιότητα για το πρώτο του δημόσιο αξίωμα αγωνίζονται συνεχώς με τη σύζυγό του να διατηρήσουν ζεστό τον γάμο τους
- Της JΟDΙ ΚΑΝΤΟR | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009
ΕΝΑ ΑΚΟΜΗ σούρουπο στην Ουάσιγκτον, μία ακόμη αυτοκινητοπομπή, μία ακόμη ιδιωτική βραδιά στην κοινή θέα. Στις 3 Οκτωβρίου ο Μπαράκ και η Μισέλ Ομπάμα κατέφυγαν σε ένα εστιατόριο της Τζορτζτάουν για ένα από τα περίφημα ραντεβού τους, για να γιορτάσουν τη 17η επέτειο του γάμου τους. Οπως και σε προηγούμενες εξόδους τους, ακόμη και στις σκοτεινές φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από περαστικούς και αναρτήθηκαν στο Ιnternet φαίνονται ελκυστικοί: ο πρόεδρος με κοστούμι, χωρίς γραβάτα, η πρώτη κυρία με εξώπλατο. Πέντε ημέρες νωρίτερα βρισκόμασταν στο Οβάλ Γραφείο συζητώντας για τον γάμο τους και τις επιπτώσεις που έχει η προεδρία στη σχέση τους. «Η ιδέα ότι δεν μπορώ να βγάλω έξω τη γυναίκα μου σε ραντεβού χωρίς να δημιουργηθεί πολιτικό ζήτημα δεν μου αρέσει» λέει ο πρόεδρος. Τα πάντα γίνονται πολιτικό ζήτημα στην Ουάσιγκτον, παρατηρώ.
Ο Μπαράκ και η Μισέλ Ομπάμα στον χορό της ορκωμοσίας στις 20 Ιανουαρίου 2009. Η σχέση των Ομπάμα σήμερα αλλάζει εκ βάθρων. Στη μικρή φωτογραφία αριστερά την ημέρα του γάμου τους στο Σικάγο στις 18 Οκτωβρίου 1992Αφότου ο Μπαράκ Ομπάμα άρχισε να βάζει υποψηφιότητα για να εκλεγεί σε δημόσια αξιώματα, το 1995, εκείνος και η Μισέλ αγωνίζονται αδιαλείπτως για να συνδυάσουν την πολιτική με τον γάμο: πώς να αντέξουν τις μακρές απουσίες, την έλλειψη ιδιωτικού χώρου, τους τυποποιημένους ρόλους για το κάθε φύλο και τους εξοντωτικούς κανόνες που προκύπτουν όταν οι ιδιωτικές σχέσεις εκτίθενται στην κοινή θέα. «Αυτή είναι η πρώτη φορά ύστερα από πολύ καιρό που ζήσαμε και τις επτά ημέρες της εβδομάδας στο ίδιο σπίτι με το ίδιο πρόγραμμα» λέει η Μισέλ Ομπάμα.
Σήμερα περνούν μαζί περισσότερο χρόνο. Πολλά πρωινά αποχαιρετούν τη Μαλία και τη Σάσα που φεύγουν για το σχολείο, κάνουν μαζί γυμναστική και δεν αρχίζουν τις δημόσιες υποχρεώσεις τους πριν από τις 9 ή τις 10 π.μ. Ρωτάω πώς γίνεται ένα ζευγάρι να έχει ισότιμη σχέση όταν ο ένας είναι πρόεδρος. «Το προσωπικό ανησυχεί πολύ περισσότερο για το τι πιστεύει η πρώτη κυρία παρά για το τι πιστεύω εγώ» λέει ο Μπαράκ Ομπάμα, προκαλώντας γέλια στην ομήγυρη. Επεμβαίνει η Μισέλ: «Είναι σαφές ότι καθοδηγούμαστε από τις αποφάσεις του Μπαράκ για την καριέρα του. Δεν είναι δικές μου, είναι προφανές. Είμαι παντρεμένη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, δεν έχω άλλη δουλειά». Προσθέτει όμως ότι είναι πιο ισότιμοι στην ιδιωτική τους ζωή- στο πώς διοικούν το σπίτι τους, πώς μεγαλώνουν τα παιδιά τους, στις γενικότερες επιλογές τους.
Ρώτησα τους Ομπάμα πόσο σοβαρές υπήρξαν οι πιέσεις. «Κατάλαβα ότι ο γάμος είναι δύσκολος» είπε η πρώτη κυρία. «Την ώρα όμως που πας να παντρευτείς, κανένας δεν σε προειδοποιεί. Σου λένε μόνο “Τον αγαπάς;” ή “Πώς μοιάζει το νυφικό;”». Τους ρωτάω ευθέως αν η σχέση τους κινδύνεψε ποτέ να τελειώσει. «Αυτό είναι υπερβολή» απαντά ο πρόεδρος. «Ωστόσο δεν αρνούμαι ότι υπήρξε μια δύσκολη εποχή για εμάς». Ηταν όταν ο Μπαράκ Ομπάμα υπηρετούσε στη Γερουσία της Πολιτείας του Ιλινόι, με έδρα το Σπρίνγκφιλντ, όπου εξελέγη το 1995 ενώ η Μισέλ έμενε στο Σικάγο. Οταν απέκτησε παιδί το 1998, μπήκε στον πειρασμό να σταματήσει να εργάζεται, αλλά η οικονομική πίεση την έκανε να πιάσει δουλειά στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Τότε ο Μπαράκ, εκτός από το να υπηρετεί στο Σπρίνγκφιλντ και να διδάσκει νομικά στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στην κεντρική πολιτική σκηνή, εκλεγόμενος στο Κογκρέσο. Ο προεκλογικός αγώνας ενέτεινε την πίεση στο ζευγάρι.
«Είδατε ποτέ κάποιον σύμβουλο γάμου;» τους ρωτάω. «Ηταν σημαντικό για εμάς να το ξεπεράσουμε» απαντάει ο πρόεδρος. «Δεν φοβήθηκα ποτέ για τον γάμο μας. Υπήρξαν στιγμές που φοβήθηκα ότι η Μισέλ θα ήταν δυστυχισμένη». Η εικόνα μιας τέλειας σχέσης είναι «το τελευταίο πράγμα που θέλω να προβάλω» προσθέτει η Μισέλ. «Είναι άδικο προς τον θεσμό του γάμου και προς τους νέους ανθρώπους που προσπαθούν να χτίσουν κάτι να προβάλλουμε αυτή την τελειότητα που δεν υπάρχει».
Η συντριπτική ήττα του Μπαράκ Ομπάμα σε εκείνη την αναμέτρηση θεωρείται σήμερα μια εποικοδομητική πολιτική αποτυχία- η στιγμή που απαλλάχθηκε από την ονειροπόληση και έγινε σοβαρός παίκτης. Για το ζευγάρι, η περίοδος αυτή ήταν επίσης μια εποικοδομητική προσωπική αποτυχία που τους ανάγκασε να αντιμετωπίσουν τις παλαιές διαφορές τους. Η Μισέλ αποδέχθηκε ότι δεν θα είχε έναν συμβατικό γάμο και ότι ο σύζυγός της θα έλειπε τον περισσότερο καιρό: «Εγώ επιθυμούσα ένα ορισμένο μοντέλο αλλά οι ζωές μας δεν πληρούσαν το μοντέλο αυτό». Η μητέρα της, Μάριαν Ρόμπινσον, πρόσφερε σημαντική βοήθεια, παίρνοντας συχνά τη Μαλία και τη Σάσα από το σχολείο. Οι στενότεροι φίλοι των Ομπάμα- γιατροί, δικηγόροι, μάνατζερ- επίσης αντιμετώπιζαν τις ίδιες πιέσεις σε γάμους, με δύο καριέρες πλήρους απασχόλησης συν παιδιά.
Αντίθετα με πολλές συζύγους πολιτικών, η Μισέλ δεν ήταν σχεδόν ποτέ μόνη και συνήθως απέφευγε τις δημόσιες εκδηλώσεις. «Επρεπε να βρω πώς θα αποκτούσα τη ζωή που ήθελα για μένα πέρα από αυτό που ήταν και που ήθελε ο Μπαράκ» είχε πει στη «Chicago Τribune» το 2004, στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του συζύγου της για τη Γερουσία. Σε εκείνη την προεκλογική εκστρατεία η Μισέλ είχε ακόμη ενδοιασμούς: προτού ξεκινήσει, είχαν κάνει τη συμφωνία ότι αν ο Μπαράκ έχανε, θα αποχωρούσε από την πολιτική. Δύο χρόνια αργότερα, παρά τις επιφυλάξεις της, βοήθησε τον σύζυγό της να ορίσει τους λόγους για τους οποίους θα έβαζε υποψηφιότητα για πρόεδρος.
Οι Ομπάμα φαίνονται ασυνήθιστα πρόθυμοι, για προεδρικό ζεύγος, να αγγίζονται και να φλερτάρουν δημοσίως. Ισως διαφημίζουν την τρυφερότητά τους, τη στενή τους σχέση. Ισως πάλι να στέκονται απλώς ο ένας κοντά στον άλλο καθώς εξερευνούν νέους και αβέβαιους τόπους. «Αυτό που παρέχουν εν μέρει ο ένας στον άλλο είναι συναισθηματική ασφάλεια» λέει η Βάλερι Τζάρετ, μια από τις στενότερες φίλες των Ομπάμα και σύμβουλος του προέδρου.
Οι Ομπάμα έχουν μετατρέψει τον Λευκό Οίκο σε «κουκούλι», με τα Σαββατοκύριακα γεμάτα ταινίες, παρτίδες σκραμπλ και παιδικές εκπομπές. Περιτριγυρίζονται από ανθρώπους που τους γνωρίζουν καλά και επί πολλά χρόνια, μεταξύ άλλων τη μητέρα της πρώτης κυρίας που έχει εγκατασταθεί εκεί, καθώς και την ετεροθαλή αδελφή του προέδρου Μάγια Σοετόρο και τον σύζυγό της Κόνραντ Νγκ που μετακόμισαν από τη Χαβάη στην Ουάσιγκτον.
Η σχέση των Ομπάμα σήμερα αλλάζει εκ βάθρων. Η Μισέλ μετατράπηκε από αντιδραστική προς την πολιτική σε σύντροφο πολιτικού και τελευταίως σε μια γυναίκα με τη δική της ατζέντα για τον Λευκό Οίκο και ποσοστά αποδοχής υψηλότερα από του προέδρου. Στην ερώτηση πώς επηρέασε τον τρόπο σκέψης του συζύγου της η πρώτη κυρία διαμαρτύρεται: «Πολλές από τις σπουδαίες αποφάσεις που παίρνει δεν με ενδιαφέρουν καθόλου. Γιατί να θέλω να ασχολούμαι με την πολιτική;».
Στις ΗΠΑ ο πρωθυπουργός του Ισραήλ
Διαδηλώνουν οι Παλαιστίνιοι για να μην αποχωρήσει ο Αμπάς
Ουάσινγκτον και Ισραήλ αναζητούν «φόρμουλα» για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, αναχώρησε σήμερα το πρωί για τις ΗΠΑ, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιη μια συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα.
Ο ισραηλινός ηγέτης πρόκειται να μιλήσει σε μέλη της εβραϊκής κοινότητας στις ΗΠΑ και παρότι τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι θα συναντηθεί αύριο με τον Μπαράκ Ομπάμα, δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση.
Η επίσκεψη του Νετανιάχου στις ΗΠΑ πραγματοποιείται, ενώ το Ισραήλ και Ουάσινγκτον αναζητούν τον τρόπο που θα διευκολύνει την επανέναρξη των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων με τους Παλαιστινίους.
Οι Παλαιστίνιοι, μέσω του προέδρου της Παλαστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς, έχουν διαμηνύσει ότι δεν θα επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αν το Ισραήλ δεν σταματήσει τον εποικισμό στη Δυτική Όχθη.
Ο Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι, ενώ το Ισραήλ δεν θα προχωρήσει στην κατασκευή νέων οικισμών, θα συνεχίσει τις εργασίες εντός των υπαρχόντων για να διευκολύνει την αποκαλούμενη “φυσική ανάπτυξη” του πληθυσμού.
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση Ομπάμα, που αρχικά απαίτησε από το Ισραήλ το πλήρες “πάγωμα” του εποικισμού, βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με Ισραηλινούς αξιωματούχους εδώ και μήνες προς αναζήτηση μίας συμβιβαστικής λύσης.
Κάλεσαν τον Αμπάς να μην παραιτηθεί
Xιλιάδες παλαιστίνιοι συγκεντρώθηκαν σήμερα στη Χεβρώνα προκειμένου να πιέσουν τον Μαχμούντ Αμπάς να θέσει και πάλι υποψηφιότητα για πρόεδρος, μετά την ανακοίνωση της απόφασής του να μην επιδιώξει δεύτερη θητεία.
Σε μία από τις σπάνιες περιοδείες του στις πόλεις της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, οι υποστηρικτές του Αμπάς κατέκλυσαν τους δρόμους της Χεβρώνας για να χαιρετίσουν τον πρόεδρο.
Ο Μαχμούντ Αμπάς, που εγκαινίασε πολιτιστικό κέντρο στη Χεβρώνα, επρόκειτο να εκφωνήσει ομιλία στη Βηθλεέμ στις 4.30 μ.μ (τοπική ώρα) και πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η ανακοίνωσή του θα μπορούσε να αποσκοπεί στο να παρακινήσει τις ΗΠΑ να ασκήσουν εντονότερες πιέσεις στο Ισραήλ να σταματήσει τον εποικισμό στη Δυτική Όχθη. [enet.gr, 16:41 Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009]
Ερντογάν:«Δεν διαπίστωσα κάποια γενοκτονία στο Σουδάν»
«Σάλος» από την επίσκεψη Αλ Μπασίρ στην Τουρκία
«Δεν διαπίστωσα κάποια γενοκτονία στο Σουδάν», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αναφερόμενος στις έντονες συζητήσεις που έχουν ξεσπάσει με αφορμή την αναμονή έλευσης του προέδρου του Σουδάν, Ομάρ Αλ Μπασίρ, στην Τουρκία, για τη Σύνοδο οικονομικής συνεργασίας του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης.
Ο Ομάρ Αλ Μπασίρ καταδικάστηκε για εγκλήματα πολέμου στο Σουδάν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και από τις 4 Μαρτίου 2009 έχει εκδοθεί ένταλμα για τη σύλληψή του.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συνέντευξή του στην κρατική τηλεόραση απάντησε στις συζητήσεις περί έλευσης του Μπασίρ και αναφερόμενος στην καταδίκη του, αλλά και στην παρατήρηση ότι ο ίδιος καταδίκασε τα όσα συνέβησαν στη Γάζα, χωρίς να αναφερθεί στο Σουδάν, τόνισε ότι η “πρόσκληση δεν είναι της Τουρκίας, αλλά του Οργανισμοιύ Ισλαμικής Διάσκεψης”.
Ωστόσο, δήλωσε ότι όταν επισκέφθηκε το Σουδάν, δεν διαπίστωσε κάποια γενοκτονία και υπογράμμισε πως “ένας μουσουλμάνος δεν μπορεί να προβεί σε γενοκτονία”.
Εν τω μεταξύ, η τουρκική εφημερίδα «Μιλιέτ» υποστηρίζει ότι το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, έστω και ανεπισήμως, διεμήνυσε στο Σουδάν ότι θα ήταν καλύτερα να μην προσέλθει ο Αλ Μπασίρ. Σύμφωνα με την εφημερίδα, “κατά 51%, ο Αλ Μπασίρ δεν θα έρθει”.
Η Σύνοδος αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων θα πραγματοποιηθεί αύριο, ενώ μεταξύ των ηγετών που αναμένεται να φτάσουν σήμερα στην Κωνσταντινούπολη, είναι και ο πρόεδρος του Ιράν, Μαχμούντ Αχμεντινετζάντ. [enet.gr, 15:19 Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009]
«Ναι» στους σταυρούς στα σχολεία λέει το 84% των Ιταλών
Υπέρ της παρουσίας του σταυρού στις σχολικές αίθουσες τάσσεται το 84% των Ιταλών, σύμφωνα με δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε πέντε ημέρες μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την κατάργησή του.Στην ερώτηση, αν “πρέπει ο σταυρός πρέπει να εκτίθεται στις σχολικές αίθουσες”, το 84% των ερωτηθέντων απάντησε “ναι”, ενώ μόλις το 14% δήλωσε αντίθετο, σύμφωνα με δημοσκόπηση που δημοσιεύεται στην Corriere della Sera.
Ακόμη και το 68%, εκείνων που δήλωσαν ότι δεν πηγαίνουν ποτέ στην εκκλησία, τάσσεται υπέρ της παρουσίας του σταυρού, ενώ όσοι εκκλησιαζονται πολλές φορές το χρόνο συμφωνούν με την παρουσία του σταυρού σε ποσοστό 86% και όσοι εκκλησιάζονται “τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα” λένε “ναι” στο σταυρό σε ποσοστό 93%.
Σύμφωνα με τον πολιτειολόγο Ρενάτο Μανχάιμερ, μεγάλη ομάδα πολιτών θεωρεί ότι ο σταυρός αποτελεί σύμβολο που υπενθυμίζει τις πολιτιστικές και κοινωνικές παραδόσεις της χώρας, χωρίς ωστόσο να αρνούνται “τη θρησκευτική του σημασία”.
Πριν από πέντε ημέρες, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η παρουσία του σταυρού στις σχολικές αίθουσες αντιτίθεται στο δικαίωμα των γονέων να αναθρέψουν τα παιδιά τους σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους, καθώς και στις θρησκευτικές ελευθερίες των παιδιών. [enet.gr, 16:00 Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009]
«Νοσταλγώ τη ζωή πριν την πτώση του Τείχους», δήλωσε ο Πούτιν
Ο πρωθυπουργός της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, δήλωσε σε συνέντευξή του, που προβλήθηκε σήμερα από το ρωσικό τηλεοπτικό δίκτυο NTW, ότι του άρεσε η ζωή που έκανε στην πρώην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία, όπου ήταν η έδρα του ως αξιωματικός της KGB, μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989.
“Ακόμα θυμάμαι τη ζεστασιά και την πραότητα στην Ανατολική Γερμανία”, δήλωσε ο Πούτιν. Ωστόσο, τόνισε ότι “η Γερμανία έχει επιτύχει μία θετική ανάπτυξη μετά την επανένωσή της και οι δεσμοί ανάμεσα στη Ρωσία και τη Γερμανία έχουν αποκτήσει μία νέα, ισχυρή βάση. Κάθε νοσταλγία έρχεται δεύτερη μπροστά σε αυτό”. [enet.gr, 16:27 Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009]
Κρίση στη Λετονία, αλλά με ψυχραιμία του Βορρά
Ανέχεια, ανεργία, μετανάστευση
Μαύρα μπαλόνια για την παιδεία
- Των ειδικών απεσταλμένων μας PHILIPPE REKACEWICZ και IEVA RUCEVSAK*
Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009
Απ’ όποιο δρόμο και να φτάσει κανείς, το τοπίο δεν αλλάζει: οικογενειακοί κήποι(1) περιστοιχισμένοι από πολύχρωμες παράγκες παρεμβάλλονται ανάμεσα στους φυτεμένους αγρούς και τα χέρσα χωράφια. Πιο κάτω ξεπροβάλλουν οι πρώτες βιομηχανικές φιγούρες: Τεράστια εργαστήρια, καμινάδες και υψικάμινοι ανακατεύονται με σιδηροδρομικές γραμμές που φεύγουν προς όλα τα σημεία του ορίζοντα.
Αυτό που από μακριά έμοιαζε βιομηχανική ζώνη, από κοντά δεν είναι παρά μια σειρά κατασκευών όπου βασιλεύουν η εγκατάλειψη και η σκουριά. Το ρημαγμένο βιομηχανικό τοπίο, τόσο σύνηθες στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, μαρτυρεί το επίπεδο δραστηριότητας της πόλης κατά τη σοβιετική περίοδο.
Προς το τέλος της διαδρομής, εμφανίζονται και οι πρώτες κατοικίες, οι φαρδιές λεωφόροι και τα τεράστια σταυροδρόμια που πριν από δεκαετίες γέμιζαν κατά τις μεγάλες σοσιαλιστικές παρελάσεις…
Η Ρέζεκνε, μικρή πόλη της ανατολικής Λετονίας σε απόσταση 250 χλμ. από τη Ρίγα και 60 από τα ρωσικά σύνορα, αριθμεί περίπου 36.000 κατοίκους. Ακόμα και σήμερα, η σοβιετική επιρροή είναι έντονη. Πρόκειται για ένα πραγματικό πάτσγουορκ: φτωχά, ταπεινά σπίτια από λευκά τούβλα, με λαμαρινένιες στέγες, παλιά παραδοσιακά ξύλινα κτίρια από την εποχή της πρώτης Ανεξαρτησίας (1918-1939) και μασίφ κτίρια της σταλινικής περιόδου.
Σε αυτά προστίθενται και τα… απαραίτητα «κρούτσοφκα»(2), που τα συναντάμε απ’ άκρη σ’ άκρη στην επικρατεία της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, περιτριγυρισμένα από τετραώροφα ή πενταώροφα κτίρια της δεκαετίας του 1980, τα οποία όμως είναι ήδη ετοιμόρροπα λες και φτιάχτηκαν από υλικά κατεδαφίσεως. Τέλος, βλέπουμε μερικά άχρωμα κτίρια -κυρίως εμπορικά- νεόδμητα και φτιαγμένα άρπα κόλλα.
Η πόλη είναι χτισμένη πάνω σε εφτά λόφους και τη διαρρέει ένα ποταμάκι. Σ’ έναν από τους λόφους αυτούς υπάρχουν τα συντρίμμια του αρχαίου κάστρου που έχτισαν οι τεύτονες ιππότες του Λιβονικού Τάγματος, οι οποίοι τον 12ο αιώνα υπέταξαν τους λαούς της Βαλτικής.
Μπροστά στα αρχαία ερείπια, λοιπόν, η Ινγκα Μπαλόντις, μια νεαρή δασκάλα, ξεσπάει σε γέλια απαντώντας στην πρώτη μας ερώτηση: «Για ποια σημερινή κρίση μιλάτε; Εμείς περνάμε κρίση είκοσι χρόνια τώρα! Από το 1991, με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, όλες οι βιομηχανίες και οι υπόλοιπες επιχειρήσεις έκλεισαν η μία μετά την άλλη. Και σαν να μην έφτανε αυτή, η καταστροφή, ήρθε και η δεύτερη κρίση του 1998…».
Η πόλη δεν επανήλθε ποτέ εντελώς μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την απότομη διακοπή των κύριων βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Ο νομός Ρέζεκνε είναι από τους πιο φτωχούς στη Λετονία -και στην Ευρωπαϊκή Ενωση- με ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα 860 λατς (1.220 ευρώ), σε σύγκριση με τα 4.474 λατς (6.351 ευρώ) για την πρωτεύουσα Ρέζεκνε. Κάτι που δείχνει την εντυπωσιακή απόκλιση εισοδημάτων ανάμεσα στα αστικά κέντρα και την επαρχία. Από την ανεξαρτησία και μετά το ποσοστό ανεργίας ήταν πάντοτε πολύ υψηλότερο από τον γενικό μέσο όρο.
Η ασιατική κρίση της περιόδου 1997-1998, που εξαπλώθηκε και στη Ρωσία, έπληξε έντονα την πόλη, αφού οι περισσότερες εμπορικές της συναλλαγές γίνονταν με τη Μόσχα.
Κλειστά κτίρια
Περνώντας μπροστά από το δημοτικό νοσοκομείο, η Γκούντα Μπερζίνα, υπάλληλος ενός μικρού φαρμακείου στο κέντρο της πόλης, παρατηρεί ότι οι διοικητικές υπηρεσίες είναι διπλάσιες από τις υπηρεσίες υγείας. Πιο κάτω, βρίσκεται το κουφάρι αυτού που το 1991 ήταν ένας βρεφονηπιακός σταθμός, για περισσότερα από εκατό παιδιά.
Ενας άλλος, νεότερος, σε ηλικία σκελετός είναι ό,τι απέμεινε από τα θεμέλια ενός σουπερμάρκετ, οι ιδιοκτήτες του οποίου έλυσαν τις οικονομικές τους διαφορές… σκοτώνοντας ο ένας τον άλλο.
Επιστροφή στο σταθμό των λεωφορείων: ανάμεσα σε ένα αρκετά αρμονικό συνονθύλευμα ειδών, ο επικεφαλής της διεύθυνσης μεταφορών της πόλης έχει εγκαταστήσει τη δική του επιχείρηση επίπλων. Το δημαρχείο, άραγε, ενοχλείται;
Αντί να απαντήσει, η Μπερζίνα κουνάει το κεφάλι αρνητικά, διασκεδάζοντας με την αφελή ερώτηση.
«Η “νέα” Λετονία δεν έχει εμπειρία σε θέματα διαχείρισης και πολιτικών πρακτικών», μας εξηγεί ο Γιάνις Τούτινς, βουλευτής της περιοχής στη «Σάεϊμα» (Βουλή). «Οσο το κράτος δεν θέτει σε εφαρμογή ένα σύστημα ελέγχου, θα υπάρχει πάντα ένα μπέρδεμα ανάμεσα στον κρατικό προϋπολογισμό και στα ιδιωτικά συμφέροντα».
Ωστόσο, η κρίση προσφέρει μια ευκαιρία για ν’ αρχίσουν ν’ αλλάζουν τα πράγματα. Θα χρειαστεί μεγάλο πολιτικό κουράγιο στον πρωθυπουργό Βάλντις Ντομπρόφσκι(3) για να τολμήσει. Στο πλαίσιο του σχεδίου εξοικονόμησης 500 εκατ. λατς (715 εκατ. ευρώ) που επέβαλε το ΔΝΤ, πρέπει να καταργήσει όλα τα διοικητικά συμβούλια, μια πολύ προσοδοφόρα απασχόληση, που την ασκούν ορισμένοι πολιτικοί με επιρροή, και πραγματική μηχανή ανακύκλωσης συναδέλφων, εξαδέλφων, ανιψιών, φίλων, οδηγών και των γιων τους. Αυτή η τάξη «ημέτερων» κατέχοντας πολλά διαφορετικά πόστα, πληρώνεται μερικές δεκάδες εκατ. λατς το χρόνο(4) για έξοδα παραστάσεως.
Για να «σταθεροποιήσει την οικονομία», το ΔΝΤ χορήγησε δάνειο 7,5 δισ. ευρώ, με χρηματοδότηση κατά ένα μέρος από την Ευρωπαϊκή Ενωση, τη Σουηδία, όπως και από τη Δημοκρατία της Τσεχίας και την Εσθονία. Τα δρακόντεια μέτρα που επιβάλλει, όμως, φέρνουν στη μνήμη τη δύσκολη εποχή των διαρθρωτικών προσαρμογών, βάζοντας τη Λετονία σε μια διαδικασία που προκαλεί σήμερα βαθύ ρήγμα στην κοινωνική συνοχή της χώρας.
Από την αρχή της κρίσης, το 2008, τα διεθνή μέσα ενημέρωσης και οι οικονομικοί αναλυτές φαίνονταν να μη δίνουν καμιά ελπίδα στη χώρα. Η δανέζικη τράπεζα Danske Bank δημοσίευσε, μάλιστα, μια έκθεση με τον εύγλωττο τίτλο «Το χειρότερο σενάριο επαληθεύτηκε». Ηδη, το Σεπτέμβριο του 2008, η σουηδική τράπεζα Nordea έγραφε: «Στη Λετονία, ο κύβος ερρίφθη(5)».
Παρ’ όλα αυτά, αν κάποιος έψαχνε στη Ρέζεκνε «ορατά» σημάδια αυτής της καταστροφής, θα ήταν χαμένος κόπος. Στις αρχές του φετινού καλοκαιριού δεν έπνεε κανένας άνεμος πανικού πάνω από την πόλη, και όλα τα καταστήματα, τα εστιατόρια και τα μπαρ ήταν ανοιχτά. Βέβαια, εδώ και μερικούς μήνες οι έμποροι, αντί να επιδιώκουν το κέρδος, αρκούνται αποκλειστικά στην επιβίωση, με στόχο να συνεχίσουν πάση θυσία τη λειτουργία των καταστημάτων τους, Προσδοκούν να έρθουν καλύτερες μέρες και προχωρούν σε λύσεις, μερικές φορές αρκετά επώδυνες.
Για παράδειγμα, η διεύθυνση του σουπερμάρκετ «Mego» «αναθεώρησε» τις συμβάσεις όλου του προσωπικού του για να τις μειώσει κατά 50%-75%. Το «Παγκόσμιο Κατάστημα», κατάλοιπο της σοβιετικής εποχής, έχει αρχίσει να κλείνει το ένα μετά το άλλο τα υποκαταστήματά του σε όλη τη χώρα.
Στο «ράφι» τα 4×4
Η κυκλοφορία, παρότι μικρότερη από πριν, παραμένει πυκνή, και βλέπουμε πάντοτε να περνούν αστραφτερά και ογκώδη 4×4 με ιλιγγιώδη ταχύτητα, σύμβολα της καταναλωτικής φρενίτιδας που κατέλαβε τη χώρα από τις αρχές του 2000 και ιδιαίτερα μετά την ένταξη της Λετονίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, το Μάιο του 2004: «Με δεδομένη την κατάσταση των δρόμων στη χώρα μας, δεν είχαμε άλλη επιλογή: όλοι έπρεπε να πάρουμε ένα 4Χ4 των 50.000 ευρώ», λέει αστειευόμενος ο Ζήνων Ναρμπούτς, χειρουργός σε μεγάλο νοσοκομείο της Ρίγας.
Οσοι δεν μπορούν πια να πληρώσουν τις δόσεις είναι υποχρεωμένοι να επιστρέψουν τα οχήματα στις τράπεζες, οι οποίες έγιναν -δίκαιη επαναφορά των πραγμάτων στην αφετηρία τους- ιδιοκτήτριες του μεγαλύτερου στόλου άχρηστων και μη μεταπωλήσιμων αυτοκινήτων παγκοσμίως.
«Βλέπουμε σήμερα αυτά τα κήτη παραταγμένα πάνω σε φορτηγά που οργώνουν τη χώρα. Είναι σαν ένα γράμμα που δεν βρίσκει τον παραλήπτη του και… επιστρέφει στον αποστολέα!» προσθέτει ο κ. Ναρμπούτς χαμογελώντας.
«Εχουμε άνεργους πελάτες, οι οποίοι, όλο και περισσότεροι και χωρίς ελπίδα να ξαναβρούν δουλειά, προετοιμάζουν την αναχώρησή τους για το εξωτερικό και αγοράζουν αρκετά φάρμακα, για να τους φτάσουν για κάμποσους μήνες», λέει η Μπερζίνα. «Ο μισθός μου δεν αυξήθηκε εδώ και ενάμιση χρόνο, αλλά δεν μειώθηκε κιόλας, οπότε μπορώ να αντέξω λίγο ακόμα. Ωστόσο, τρομάζω στη σκέψη τού τι θα γίνει όταν τα έξοδα για τα νοσήλια και τα φάρμακα δεν θα καλύπτονται πια από τα Ταμεία…».
Τα νέα από τους υπουργούς στις συνεντεύξεις τύπου είναι τρομακτικά. Η Μπαΐμπα Ρόζενταλ, η νυν υπουργός Υγείας, ανήγγειλε στις 21 Ιουλίου ότι «όλα τα νοσοκομεία θα αντιμετωπίσουν σοβαρό οικονομικό έλλειμμα το φθινόπωρο», διευκρινίζοντας ότι ο προϋπολογισμός του υπουργείου της, με το νέο σχέδιο λιτότητας, θα μειωνόταν κατά 30%. Κάποια κέντρα υγείας της περιφέρειας έχουν ήδη κλείσει και ακόμα και οι ελάχιστοι γιατροί της Ρέζεκνε που έκαναν επισκέψεις στην επαρχία σπανίζουν πια.
Πολύ πριν ξεκινήσει η κρίση, ο πληθυσμός ανέπτυξε ένα δίκτυο άτυπων συναλλαγών που δεν εμπίπτουν ούτε στον έλεγχο, ούτε στις στατιστικές, ούτε στους φόρους. Η ευρηματικότητα βασιλεύει. Το «εμπόριο πόρτα πόρτα», όπως αποκαλείται, αναπτύσσεται αστραπιαία.
Ολα ανταλλάσσονται και όλα μεταφέρονται από την επαρχία προς την πόλη: φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά προϊόντα, αλλά και είδη πρώτης ανάγκης, ούτως ή άλλως φτηνότερα από το σουπερμάρκετ της γειτονιάς. «Στις μικρές αγροτικές κοινότητες της περιφέρειας αισθάνονται ελάχιστα την κρίση. Ούτως ή άλλως, και παλιότερα οι συνθήκες ζωής ήταν πολύ κακές. Δεν άλλαξε κάτι σήμερα», διαπιστώνει ο κ. Τούτινς.
Κατά τις συνεντεύξεις μας παρατηρούμε μια λεπτότητα εκ μέρους των κατοίκων της πόλης, οι οποίοι περιγράφουν απελπιστικές καταστάσεις που ταυτόχρονα προσπαθούν να τις υποβαθμίσουν. Αποφασισμένοι και αισιόδοξοι, σκέφτονται ότι, αν η Λετονία πέρασε τεχνητά στο μαρασμό, πρέπει να υπάρχει ένας εξίσου τεχνητός τρόπος για να βγει από εκεί…
Πρόβλημα σε κάθε σπίτι
Παρ’ όλα αυτά, όλους τους κατοίκους έχει αγγίξει αυτή η δύσκολη οικονομική κατάσταση, πιο έντονα ή πιο ήπια, άμεσα ή έμμεσα. Αν όχι ο ίδιος ο συνομιλητής μας, τότε σίγουρα ένα μέλος της οικογένειας ή ένας στενός φίλος του έχασε τη δουλειά του.
«Θλίβομαι γιατί δεν βλέπω πια καμιά προοπτική για τα παιδιά μου. Ο μισθός μου μειώθηκε και ο άνδρας μου απολύθηκε το τέλος του 2008. Δούλευε στη Volvo, που μόλις είχε εγκαταστήσει εδώ μια μονάδα παραγωγής εξαρτημάτων αυτοκινήτων. Ο μισθός του ήταν 200 λατς το μήνα (290 ευρώ). Σήμερα παίρνει περίπου 70 λατς το μήνα από το Ταμείο Ανεργίας. Σε λίγες εβδομάδες το επίδομα θα κατέβει στα 30 λατς μόνο. Ομως θέλω να πιστεύω ότι υπάρχει ακόμα ελπίδα», μας λέει η Ιντα Ριμσάνεζε, υπεύθυνη διεθνών σχέσεων της νομαρχίας.
Ιδια, όμως, είναι και η περίπτωση της Τάνιας, μιας ψηλής κοκκινομάλλας, με βραχνή φωνή και φωτεινό πρόσωπο. Απολύθηκε από το εργοστάσιο Larta (που κατασκευάζει εξοπλισμό για γαλακτοβιομηχανίες), όπου εργαζόταν επί 31 χρόνια ως λογίστρια. Απολύθηκε δύο φορές. Μία με την κρίση στη Ρωσία και άλλη μία το Δεκέμβριο του 2008.
Με δεδομένο ότι θέλει λίγα χρόνια ακόμα για να βγει στη σύνταξη, είναι υποχρεωμένη να αποδέχεται κακοπληρωμένες μικροδουλειές.
«Μία από τις εταιρείες για τις οποίες δουλεύω μου ζήτησε μάλιστα να φτιάξω έναν κατάλογο απολύσεων! Προς το παρόν τα φέρνω βόλτα, αφού δεν έχω ούτε δάνειο ούτε ανάγκες. Οσο ξέρω ότι η μητέρα μου, είκοσι χιλιόμετρα πιο πέρα, έχει αγελάδα και λαχανόκηπο, δεν ανησυχώ ιδιαίτερα. Ο κόσμος σίγουρα δεν είναι τέλειος, αλλά σ’ αυτόν πρέπει να ζήσουμε», μας λέει σαστισμένη.
Οι περισσότεροι συνταξιούχοι επιβιώνουν μόνο χάρη σε κάποια οικογενειακά ή φιλικά δίκτυα αλληλεγγύης. Μαζί με τους εκπαιδευτικούς, είναι αυτοί που πληρώνουν το βαρύτερο φόρο στο σχέδιο μείωσης των δημόσιων δαπανών που επέβαλε το ΔΝΤ. Ο Ούλντις Βίτολς, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, ζει όπως μπορεί σ’ ένα δυάρι στο κέντρο της πόλης και στα τέλη Ιουλίου άκουσε στην τηλεόραση ότι το ΔΝΤ απαίτησε από την κυβέρνηση -η οποία αρνήθηκε- να μειώσει κι άλλο τις συντάξεις(6).
«Οι συνταξιούχοι φυτοζωούν. Αν κρίνω από το ποσό της σύνταξής μου, λιγότερα από 80 λατς (115 ευρώ) το μήνα(7), το ΔΝΤ σίγουρα φαντάζεται ότι οι συνταξιούχοι δεν χρειάζεται να τρώνε την τέταρτη εβδομάδα του μήνα. Κάνοντάς μας να πεινάσουμε, μάλλον ελπίζουν ότι θα πεθάνουμε μία ώρα αρχύτερα», μας λέει σε ήρεμο παρά τις δυσκολίες τόνο.
Εκεί, όμως, όπου η οικονομική κρίση δείχνει το αληθινό της πρόσωπο είναι στα γραφεία του Οργανισμού Απασχόλησης, ένα παλιό μονώροφο μεγάλο σπίτι, λευκό και πράσινο, κοντά στο κέντρο της πόλης. Είναι ολοφάνερο ότι δεν υπήρχε πρόβλεψη για τέτοια προσέλευση.
Χρειάζονται ώρες αναμονής μόνο για να εγγραφεί κάποιος και είναι πολλοί αυτοί που, απογοητευμένοι, εγκαταλείπουν την προσπάθεια και υπόσχονται στον εαυτό τους ότι την επομένη θα πάνε πολύ πιο νωρίς. Στους τοίχους, κάποιες αγγελίες προτείνουν μετανάστευση στη Βρετανία ή την Ιρλανδία, όπου «οι δουλειές είναι άφθονες». Οι αληθινές προτάσεις, όμως, για δουλειά είναι όλο και πιο σπάνιες.
«Είναι η χειρότερη χρονιά από το 1991 και μετά», σχολιάζει η διευθύντρια του οργανισμού, Ινάρα Σιντάριοβα. «Σε κανονικές εποχές έχουμε τη δυνατότητα να συζητήσουμε με τους ανθρώπους για να προσπαθήσουμε να τους επαναπροσανατολίσουμε. Διαθέτουμε τμήμα αξιολόγησης προσόντων, ευρωπαϊκή υπηρεσία… Αυτή τη στιγμή, όμως, οι προσφορές μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού και, μ’ αυτή την κοσμοσυρροή, διαχειριζόμαστε μόνο τα επείγοντα. Και οι δικοί μας μισθοί και προϋπολογισμοί μειώθηκαν. Υπό αυτές τις συνθήκες, πώς να κάνουμε καλά τη δουλειά μας;».
Στην ουρά για 30 λατς
Για να μπορέσουν να εγγραφούν, οι υπάλληλοι πρέπει να προσκομίσουν μία βεβαίωση απόλυσης από τον εργοδότη τους και μία του ποσού του τελευταίου τους μισθού. «Παρότι προβλέπεται από το νόμο, για να αποκτήσει κάποιος αυτό το έγγραφο, το μόνο άλλωστε που του δίνει το δικαίωμα στο επίδομα, πρέπει μερικές φορές να… πολεμήσει», λέει η Σιντάριοβα. Ούτε το ποσό (30-70 λατς) είναι φυσικά μεγάλο ούτε η χρονική διάρκεια του επιδόματος ανεργίας είναι: 4 μήνες αποζημίωση για εργασία 9-12 χρόνων, 6 μήνες για 12-20 χρόνια και 9 μήνες για πάνω από είκοσι χρόνια δουλειάς…
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα αφορά τις περικοπές των κονδυλίων για την παιδεία. Η Λίλιγια Ζούκοφσκα, υπεύθυνη διαχείρισης για τα 33 σχολεία του νομού, χρειάστηκε να τα βγάλει πέρα με δραστικές μειώσεις των κονδυλίων για το σχολικό έτος 2008-2009. Από το τέλος του 2008 έθεσε σε εφαρμογή, για 3.800 μαθητές, ένα νέο πρόγραμμα που βασίζεται στην αρχή «Πρώτα τα παιδιά και μετά τα χρήματα», για την καταπολέμηση της διαφθοράς και της υπεξαίρεσης των κεφαλαίων με προορισμό τη δημόσια εκπαίδευση.
Κλείνουν σχολεία
Ενας από τους στόχους του προγράμματος είναι η «μεγιστοποίηση»: Είναι ολοφάνερο, όμως, ότι πρόκειται για το κλείσιμο κάποιων σχολείων… Εκατό από τα χίλια ιδρύματα που διαθέτει η χώρα. «Είναι τραγική, και σίγουρα διόλου δημοφιλής απόφαση. Οι τοπικές κυβερνήσεις έκαναν μέτωπο εναντίον του υπουργείου, στη Ρίγα, για να προστατεύσουν τα σχολεία τους, αλλά δεν μπόρεσαν να πετύχουν και πολλά πράγματα. Για τα χωριά που έχουν πληγεί είναι η αρχή του τέλους, γιατί όταν κλείνει ένα σχολείο οι οικογένειες φεύγουν, τα μαγαζιά κλείνουν. Και φυσικά, θα εγκαταλείψουν το σχολείο τα πιο φτωχά παιδιά, που δεν θα έχουν να πληρώσουν το εισιτήριο του λεωφορείου για να πάνε στο πιο κοντινό σχολείο, ούτε βεβαίως το οικοτροφείο, αν πρέπει να μείνουν εκεί…», λέει αναστενάζοντας η Ζούκοφσκα.
Ο προϋπολογισμός άλλοτε προέβλεπε να υπάρχουν στα σχολεία ψυχολόγοι, γιατροί, ειδικοί για τις μαθησιακές και άλλες δυσκολίες, νοσοκόμοι ή βοηθοί. «Φέτος, όλα αυτά πρέπει να τα ξεχάσουμε», αναφέρει στενοχωρημένη η Ζούκοφσκα. «Μπορούμε να κρατήσουμε μόνο το “απαραίτητο” εκπαιδευτικό προσωπικό. Θυσιάζουμε επομένως το “χρήσιμο” για να σώσουμε το “απαραίτητο” προσωπικό…». Υπάρχει, όμως, κίνδυνος η υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών να επηρεάσει μακροχρόνια την ποιότητα της εκπαίδευσης των παιδιών.
Η Λίγκα Κάλνινα είναι δασκάλα στο μικρό σχολείο της Ρίκαβα, ενός πρώην σοβχόζ(8) με 960 κατοίκους, είκοσι χιλιόμετρα δυτικά της Ρέζεκνε, όπου μένει με τις δύο κόρες της. Η μία πηγαίνει στο σχολείο του γειτονικού χωριού, Βίλιανι, και η άλλη είναι οικότροφος σ’ ένα μεγάλο λύκειο της Ρέζεκνε.
Στο Βίλιανι, το σχολείο αντιμετωπίζει σοβαρό οικονομικό πρόβλημα: η φετινή σχολική χρονιά θα αρχίσει με έξι μόνο από τους δεκαεννιά δασκάλους που έχει το σχολείο και με το ένα τρίτο των μαθητών που εγγράφονταν παλαιότερα. Στη Ρίκαβα το σχολείο δεν έχει πια διευθυντή -η θέση καταργήθηκε. Από εδώ και πέρα, θα το διοικούν οι αρχές της γειτονικής Γκαϊγκάλαβα.
Ανεργοι οι δάσκαλοι
Ολοι οι μαθητές θα γίνουν δεκτοί, αλλά στο τέλος μόνο οι μισοί δάσκαλοι θα ξαναμπούν στις αίθουσες -και μάλιστα με διπλό αριθμό μαθητών. Επειδή ο μισός πληθυσμός είναι ρωσόφωνος, οι υπεύθυνοι του σχολείου προσαρμόστηκαν ανάλογα.
Αντίθετα με τις βουλές των γραφειοκρατών του υπουργείου στη Ρίγα, τα λετονικά διδάσκονται ως ξένη γλώσσα στα ρωσόφωνα παιδιά. Αυτό διευκολύνει την ένταξή τους και βοηθάει στην εξομάλυνση των διαφορών, αν υπάρχουν. Οσον αφορά τα υπόλοιπα, σχεδόν όλα τα μαθήματα -ιδίως τα φιλολογικά- είναι στα λετονικά. Τα ρωσόφωνα παιδιά γρήγορα λοιπόν γίνονται δίγλωσσα.
Η φτώχεια, οι οικογένειες που έχουν χωριστεί εξαιτίας της μετανάστευσης, ο αλκοολισμός, η έλλειψη προοπτικής είναι τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουν τα παιδιά του χωριού. Ακόμα και αν οι μαθητές που τελειώνουν έναν κύκλο θέλουν να συνεχίσουν τις σπουδές τους ή να αποκτήσουν επαγγελματική εκπαίδευση, οι γονείς τους αδυνατούν να πληρώσουν τα έξοδα της φοίτησης, το δωμάτιο ή το λεωφορείο για να διανύσουν τα δέκα ή τα τριάντα χιλιόμετρα από το σπίτι τους στο σχολείο.
Η κρίση τούς προκαλεί μεγαλύτερη αβεβαιότητα. «Ακόμα και αν δεν κλείνουν οι σχολές, οι έφηβοι δεν έχουν πια τα μέσα να φοιτούν σ’ αυτές», συνοψίζει η Κάλνινα.
Κύμα φυγής
Σε σχέση με τους γείτονές της, η δασκάλα αισθανόταν μάλλον προνομιούχα ώς τώρα. Το εισόδημά της των 530 λατς (760 ευρώ) της επέτρεπε να πληρώνει τα έξοδα για την εκπαίδευση των δύο κοριτσιών της και να εξυπηρετεί τα δύο δάνειά της: το ένα για το αυτοκινητάκι της και το άλλο… για μια απόδραση στη Γαλλία. Ο μισθός της όμως μειώθηκε κατά 30% τον Ιούνιο και πάνω από 50% από τις αρχές Ιουλίου.
Είναι έτοιμη να θυσιάσει πολλά, αλλά σίγουρα όχι τις σπουδές των παιδιών της.
«Θα πάω να δουλέψω με τον ίδιο ενθουσιασμό», υπόσχεται. «Και στον προϋπολογισμό του σχολείου μας έγιναν βέβαια μεγάλες περικοπές (15% το πρώτο τρίμηνο του 2009 και πάνω από 35% το Σεπτέμβριο) και πρέπει να κάνουμε ταχυδακτυλουργικά κόλπα για να τα καταφέρουμε».
Θα υποχρεωθεί να πουλήσει το αυτοκίνητό της και, επομένως, για να πηγαίνει στο σχολείο ή στο σουπερμάρκετ της διπλανής πόλης θα παίρνει το λεωφορείο -το οποίο, λόγω περικοπών στον προϋπολογισμό, θα περνάει λιγότερο συχνά…
Η απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου επιδεινώνει ένα φαινόμενο που δεν είναι καινούριο στο νομό: τη μαζική μετανάστευση ανθρώπων, που αναζητούν έναν ορίζοντα λιγότερο γκρίζο. Σχεδόν σε όλες τις οικογένειες τουλάχιστον ένα μέλος δουλεύει στη Ρίγα ή στο εξωτερικό: Σκανδιναβικές χώρες, Ιρλανδία, Βρετανία, Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία…
Τα παιδιά της Ζούκοφσκα, όπως και πολλά άλλα, έχουν ήδη μεταναστεύσει: «Ο γιος μου είναι στη Βρετανία και η κόρη μου στη Νορβηγία, όπου εργάζεται στο δήμο του Σκίεν, στην υπηρεσία… κοινωνικής πρόνοιας!»
Η απουσία πολλών γονιών αποδομεί και καθιστά ευάλωτες τις οικογένειες. «Είχα πάει τους μαθητές μου εκδρομή και όταν επισκεφτήκαμε μια εκκλησία και ο παπάς τούς ρώτησε τι εύχονται για το μέλλον, ένα κοριτσάκι απάντησε κλαίγοντας ότι θα ήθελε η μαμά του να βγάλει πολλά λεφτά στην Ιρλανδία και να γυρίσει να ζήσουν μαζί», θυμάται η Κάλνινα.
Χάνονται χέρια
Οσο για τις κόρες της δασκάλας, το μόνο που ονειρεύονται είναι να πάνε στο εξωτερικό, στη Γαλλία ή τη Βρετανία, όπου φαντάζονται ότι «όλα είναι πιο εύκολα». Διαβεβαιώνουν όμως ότι, μόλις τελειώσουν τις σπουδές τους, θα γυρίσουν στην πατρίδα τους, «στη Λατγκάλια, για να ζήσουμε σε ένα μικρό ξύλινο σπιτάκι στις όχθες της λίμνης».
Δεν είναι γνωστό πόσοι ακριβώς έχουν μεταναστεύσει. Οι εκτιμήσεις κυμαίνονται ανάμεσα στις πενήντα και τις διακόσιες χιλιάδες, δηλαδή μεταξύ 5% και 13% του ενεργού πληθυσμού!
Η απουσία ικανών εργατών είναι μεγάλο πρόβλημα για τη Λετονία. «Το μόνο θετικό σε όλα αυτά είναι η ελπίδα ότι οι συμπατριώτες μας θα επιστρέψουν με λεφτά, εκπαίδευση και εμπειρία, από τα οποία θα επωφεληθεί η χώρα», λέει η Βίγια Ντικάλ, συνδικαλιστική εκπρόσωπος των εκπαιδευτικών.
«Παλιότερα, όταν οι λετονοί εθελοντές εργάτες έφευγαν για να κατασκευάσουν τη γραμμή Βαϊκάλη – Αμούρ του υπερσιβηρικού(9), όλοι χειροκροτούσαν», παρατηρεί η Σιντάριοβα. «Η μέρα της αναχώρησής τους ήταν αργία και γιορτάζαμε με την πεποίθηση ότι χτίζουμε το σοσιαλισμό. Σήμερα, όταν οι συμπατριώτες μας αναγκάζονται να πάνε στην Ιρλανδία για να μπορέσουν να θρέψουν την οικογένειά τους, τους περιφρονούμε και τους γιουχάρουμε… Δεν θα χτίσουμε μ’ αυτόν τον τρόπο την Ευρώπη…».
(1) (Σ.τ.Μ.) Οι οικογενειακοί (ή εργατικοί) κήποι, που έκαναν την εμφάνισή τους στα τέλη του 19ου αιώνα, είναι αγροκτήματα που η κοινότητα παραχωρεί στους εργάτες για να τα καλλιεργούν με σκοπό τη βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου και την απόκτηση διατροφικής αυτάρκειας.
(2) Πενταώροφο κτίριο, λιτό και λειτουργικό, από γκριζοκόκκινα τούβλα, μάλλον πιο καλά χτισμένο από τα κτίρια του 1970 και του 1980.
(3) Διαβάστε συνέντευξη του Ντομπρόφσκι στο www.monde-diplomatique.fr/2009/09/
(4) «Sest Diena», Ρίγα, 17 Ιανουαρίου 2009.
(5) Danske Research, «Flash Comments», Κοπεγχάγη, 13 Μαΐου 2009. Nordea, «Economie Outlook», Στοκχόλμη, Σεπτέμβριος 2008.
(6) Eugene Eteris, «International lenders warn about delayed aid to Latvia», «The Baltic Course», Ρίγα, 24 Ιουλίου 2009.
(7) Δηλαδή 90 λατς κάτω από το ελάχιστο εισόδημα αξιοπρεπούς διαβίωσης. Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία της Λετονίας.
(8) Μεγάλο κρατικό αγρόκτημα στην ΕΣΣΔ.
(9) Σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη λίμνη Βαϊκάλη με τον ποταμό Αμούρ, η οποία φτιάχτηκε μεταξύ 1972 και 1984.
*Γεωγράφος και περιβαλλοντολόγος και επικεφαλής σχεδιασμού του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, αντίστοιχα.
